Ders Öğretim Planı
Dersin KoduDersin AdıDersin TürüYılYarıyılAKTS
714003242016ARKEO-GEMOLOJİSeçmeli364
Dersin Seviyesi
Lisans
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Dersin Amacı
Türkiye çapında Arkeoloji müzelerinde depolanan ve sergilenen antik dönemden kalmış Ar-Gem-Ma'ların (işlenmiş süstaşlarının) ve mücevherlerin gemolojiksel ve kuyum zenaatı yönünden incelenerek envanterlenmesi ve güncelden ayırt edilmesinin sağlanması amaçlanmaktadır.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Prof. Dr. Murat HATİPOĞLU Yerbilimlerinde Jeoloji Mühendisi (Minerallerin Fizik & Kimyası, Jeo-Kimya) Mineralog, Gemolog (Süstaşları), Arkeo-Gemolog, Adli-Gemolog ve Mücevher Uzmanı
Öğrenme Çıktıları
1Arkeo-Gemolojinin ve Ar-Gem-Ma'ların anlamını ana hatlarıyla belirtebilme.
2Antik mücevhertaşlarını gemolojiksel yönden sınıflandırabilme.
3Antik dönem süstaşı işlemeciliği ile mücevher yapımını açıklayabilme.
4Antik ürünlerin 2863 sayılı yasa çerçevesinde inceleme önemini kıyaslayabilme.
5Arkeo-Gemoloji ile ilişkili envanter hazırlayabilme.
Öğrenim Türü
Örgün Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
Yok
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
Yok
Dersin İçeriği
1. HAFTA Arkeo-Gemoloji ve Ar-Gem-Ma (Arkeo-Gemolojiksel Materyaller-süstaşlarından işlenmiş ve parlatılmış gliptikler ve boncuklar) kavramı ve önemi; Arkeo-gemolojinin amaç ve çıktısı, gemoloji tanımı ve bilimsel konuları, arkeo-gemolojik materyaller (argemmalar)–süstaşları, tarihte kullanılan kutsama, tanınma ve süslenme materyallerinin genel gruplaması, Ar-Gem-Ma [Artifekt (Artifect), Boncuk (Bead) ve Gliptik (Glyptic)] kavramlarının örneklerle açıklanması, boncukların tanımı ve kullanım tarihçesi, argemmaların antik alanlardaki bulunuş şekilleri, doğa tarihi üzerine araştırmalar yapan meşhur filozofların hayatları ve eserleri. 2. HAFTA Arkeo-gemolojinin süreçsel gelişimi; Anadolu’da özelde Batı-Anadolu’da iz bırakan antik uygarlıkların genel anlamda incelenmesi, Anadolu’da arkeo-gemolojinin başlangıcı ve süreçsel gelişimi, antik dönem gemolojisi ve metalürjisi, Anadolu antik medeniyetlerin mücevher yapımındaki özgünlükleri, günümüzde arkeo-gemoloji öğretisinin başlangıcı ve süreçsel gelişimi. 3. HAFTA Antik çağlardaki oyulmuş (kameo ve intaglio) gliptiklerin özellikleri; antik çağlardaki oyulmuş (kameo ve intaglio) gliptiklerin ve boncukların özellikleri, antik çağlardan günümüze Batı Anadolu’da argemma mühür sanatının uygulaması. 4. HAFTA Arkeo-gemolojik envanterleme sistematiği ve örneklemeleri; *Argemmaların (süstaşlarının) gemolojiksel (tahripsiz) yöntemlerle fiziko-kimyasal özelliklerinin tespiti, *Argemmaların (süstaşlarnın) işlemesinde (lapidary) genel işleniş (kabaşon-gliptik-kubbe, boncuk-yuvarlak-silindirik, artifekt-takoz) şeklinin, modelinin (düz veya oymalı-kameo-intaglio), *Argemmaların (süstaşlarnın) boyutlarının ve ağırlığının tespiti, *Argemmaların (süstaşlarının) hangi bölgelerden çıkartılmış olabileceğinin tespiti (yöresel ve/veya dış bölge kaynaklı), *Argemmaların (süstaşlarının) materyal cinsleri ve işlenti formları göz önüne alınarak; “İbadetsel, İnançsal, Korunganlık, Kutsama, Şifa ve Terapi, “İmza, Mühür, Sosyal statü, “Takı-Süslenme, Fonksiyonel gereçler, olarak yapım amacının tespiti, *Argemmalar (süstaşları) üzerindeki şekilleri, motifleri ve yazıları belirlemek veya oyulan-kesilen formların arkeolojiksel tespit,. *Argemmalar (süstaşları) (gliptikler ve boncuklar) üzerlerine işlenmiş bu formların ve üzerlerindeki şekil ve yazıların arkeolojiksel ve sanat tarihi açısından neyi ifade edebildiğinin yorumlanması. 5. HAFTA Antik dönem gemoloji merkezlerinin incelemesi; Arkeo-gemoloji kavramında antik Alabanda kentinin önemi ve bugünkü durumu, Karia’da arkeo-gemoloji merkezi Alabanda, Alabandanın doğal kaynakları, bir argemma olan almandin (granat grubu) mineralinin Alabanda için önemi. 6. HAFTA Süstaşlarında renkler ve bandlı yapılar; Ar-GeMa’lardaki renklerin ve bandlı yapıların antik dönem insanları üzerindeki anlamları, etkileri ve örneklemeleri. Pagan sembolleri. 7. HAFTA Argemmaların antik dönemlerdeki şifasal ve terapisel etkileri üzerine inanışlar; Argemmaların antik dönemlerdeki kullanımları, fitoterapi. 8. HAFTA Ara Sınav 9. ve 10. HAFTA Ar-Gem-Ma’ların sınıflaması, tanımlaması ve bilimsel belirlemesi; *Süstaşlarının çeşitli sınıflamaları, argemmaların materyal cinslerinin bilimsel sınıflamaları ve tanımlamalarına ilişkin tablo ve resimlerin gösterilmesi; *Kimyasal sınıflaması *Renklere göre değersel sınıflaması *Kökensel sınıflaması *Doğal Materyaller *Mineral türü süstaşları *Kayaç türü süstaşları *Taşlaşmış organik türü süstaşları *Yapay-Taklit Materyaller *Cam türü süstaşları *Seramik türü süstaşları *Argemma materyal cinslerinin mekaniksel, mikroskopiksel ve spektroskopiksel cihazlarla tahripsiz bilimsel belirlemesi. 11. HAFTA Ar-Gem-Ma'ların (süstaşlarnın) işlemesi (lapidary); Lapidary (süstaşı işleme) yöntemleri, Argemmaların işlenmesinde genel işleniş (kabaşon-gliptik-kubbe, boncuk-yuvarlak-silindirik, artifekt-takoz) şeklinin, modelinin (düz veya oymalı-kameo-intaglio) özellikleri, boyutlarının ve ağırlıklarının ölçümleri. 12. HAFTA Ar-Gem-Ma'ların (süstaşlarının) Anadolu’daki hammadde kaynakları; Anadolu jeolojisinin kısaca incelenmesi, günümüz süstaşı oluşum ortamlarının tespiti ve Anadolu’dan örneklemeler. 13. HAFTA Arkeoloji müzelerindeki Ar-Gem-Ma'ların envanter örneklemeleri. 14. HAFTA Arkeoloji Müzesi gezisi ve Ar-Gem-Ma’ların yerinde incelemesi
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
HaftaTeorikUygulamaLaboratuvar
1Arkeo-Gemoloji ve Ar-Gem-Ma (Arkeo-Gemolojiksel Materyaller-süstaşlarından işlenmiş ve parlatılmış gliptikler ve boncuklar) kavramı ve önemi; Arkeo-gemolojinin amaç ve çıktısı, gemoloji tanımı ve bilimsel konuları, arkeo-gemolojik materyaller (argemmalar)–süstaşları, tarihte kullanılan kutsama, tanınma ve süslenme materyallerinin genel gruplaması, Ar-Gem-Ma [Artifekt (Artifect), Boncuk (Bead) ve Gliptik (Glyptic)] kavramlarının örneklerle açıklanması, boncukların tanımı ve kullanım tarihçesi, argemmaların antik alanlardaki bulunuş şekilleri, doğa tarihi üzerine araştırmalar yapan meşhur filozofların hayatları ve eserleri.
2Arkeo-gemolojinin süreçsel gelişimi; Anadolu’da özelde Batı-Anadolu’da iz bırakan antik uygarlıkların genel anlamda incelenmesi, Anadolu’da arkeo-gemolojinin başlangıcı ve süreçsel gelişimi, antik dönem gemolojisi ve metalürjisi, Anadolu antik medeniyetlerin mücevher yapımındaki özgünlükleri, günümüzde arkeo-gemoloji öğretisinin başlangıcı ve süreçsel gelişimi.
3Antik çağlardaki oyulmuş (kameo ve intaglio) gliptiklerin özellikleri; Antik çağlardaki oyulmuş (kameo ve intaglio) gliptiklerin ve boncukların özellikleri, antik çağlardan günümüze Batı Anadolu’da argemma mühür sanatının uygulaması.
4Arkeo-gemolojik envanterleme sistematiği ve örneklemeleri; *Argemmaların (süstaşlarının) gemolojiksel (tahripsiz) yöntemlerle fiziko-kimyasal özelliklerinin tespiti, *Argemmaların (süstaşlarnın) işlemesinde (lapidary) genel işleniş (kabaşon-gliptik-kubbe, boncuk-yuvarlak-silindirik, artifekt-takoz) şeklinin, modelinin (düz veya oymalı-kameo-intaglio), *Argemmaların (süstaşlarnın) boyutlarının ve ağırlığının tespiti, *Argemmaların (süstaşlarının) hangi bölgelerden çıkartılmış olabileceğinin tespiti (yöresel ve/veya dış bölge kaynaklı), *Argemmaların (süstaşlarının) materyal cinsleri ve işlenti formları göz önüne alınarak; “İbadetsel, İnançsal, Korunganlık, Kutsama, Şifa ve Terapi, “İmza, Mühür, Sosyal statü, “Takı-Süslenme, Fonksiyonel gereçler, olarak yapım amacının tespiti, *Argemmalar (süstaşları) üzerindeki şekilleri, motifleri ve yazıları belirlemek veya oyulan-kesilen formların arkeolojiksel tespit,. *Argemmalar (süstaşları) (gliptikler ve boncuklar) üzerlerine işlenmiş bu formların ve üzerlerindeki şekil ve yazıların arkeolojiksel ve sanat tarihi açısından neyi ifade edebildiğinin yorumlanması.
5Antik dönem gemoloji merkezlerinin incelemesi; Arkeo-gemoloji kavramında antik Alabanda kentinin önemi ve bugünkü durumu, Karia’da arkeo-gemoloji merkezi Alabanda, Alabandanın doğal kaynakları, bir argemma olan almandin (granat grubu) mineralinin Alabanda için önemi.
6Süstaşlarında renkler ve bandlı yapılar; Ar-Gem-Ma’lardaki renklerin ve bandlı yapıların antik dönem insanları üzerindeki anlamları, etkileri ve örneklemeleri. Pagan sembolleri.
7Argemmaların antik dönemlerdeki şifasal ve terapisel etkileri üzerine inanışlar; Argemmaların antik dönemlerdeki kullanımları, fitoterapi.
8Ara Sınav
9Ar-Gem-Ma’ların sınıflaması, tanımlaması ve bilimsel belirlemesi; *Süstaşlarının çeşitli sınıflamaları, argemmaların materyal cinslerinin bilimsel sınıflamaları ve tanımlamalarına ilişkin tablo ve resimlerin gösterilmesi; *Kimyasal sınıflaması *Renklere göre değersel sınıflaması *Kökensel sınıflaması *Doğal Materyaller *Mineral türü süstaşları *Kayaç türü süstaşları *Taşlaşmış organik türü süstaşları *Yapay-Taklit Materyaller *Cam türü süstaşları *Seramik türü süstaşları *Argemma materyal cinslerinin mekaniksel, mikroskopiksel ve spektroskopiksel cihazlarla tahripsiz bilimsel belirlemesi.
10Ar-Gem-Ma’ların sınıflaması, tanımlaması ve bilimsel belirlemesi; *Süstaşlarının çeşitli sınıflamaları, argemmaların materyal cinslerinin bilimsel sınıflamaları ve tanımlamalarına ilişkin tablo ve resimlerin gösterilmesi; *Kimyasal sınıflaması *Renklere göre değersel sınıflaması *Kökensel sınıflaması *Doğal Materyaller *Mineral türü süstaşları *Kayaç türü süstaşları *Taşlaşmış organik türü süstaşları *Yapay-Taklit Materyaller *Cam türü süstaşları *Seramik türü süstaşları *Argemma materyal cinslerinin mekaniksel, mikroskopiksel ve spektroskopiksel cihazlarla tahripsiz bilimsel belirlemesi.
11Ar-Gem-Ma'ların (süstaşlarnın) işlemesi (lapidary); Lapidary (süstaşı işleme) yöntemleri, Argemmaların işlenmesinde genel işleniş (kabaşon-gliptik-kubbe, boncuk-yuvarlak-silindirik, artifekt-takoz) şeklinin, modelinin (düz veya oymalı-kameo-intaglio) özellikleri, boyutlarının ve ağırlıklarının ölçümleri.
12Ar-Gem-Ma'ların (süstaşlarının) Anadolu’daki hammadde kaynakları; Anadolu jeolojisinin kısaca incelenmesi, günümüz süstaşı oluşum ortamlarının tespiti ve Anadolu’dan örneklemeler.
13Arkeoloji müzelerindeki Ar-Gem-Ma'ların envanter örneklemeleri.
14Arkeoloji Müzesi gezisi ve Ar-Gem-Ma’ların yerinde incelemesi.
15Final Sınavı
16
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
Ana kaynak: Murat Hatipoğlu tarafından yazılmış Arkeo-Gemoloji ve Ar-Gem-Ma üzerine yazılmış ders notları. Yardımcı kaynaklar: 1. Müze envanterleri 2. Antik mücevherler üzerine yazılmış dokümanlar. Referanslar: İnternet Diğer ders materyalleri: Projeksiyon
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Değerlendirme
Yarıyıl (Yıl) İçi EtkinlikleriAdetDeğer
TOPLAM0
Yarıyıl(Yıl) Sonu EtkinliklerAdetDeğer
TOPLAM0
TOPLAM0
Staj Durumu
Yok
İş Yükü Hesaplaması
EtkinliklerSayısıSüresi (saat)Toplam İş Yükü (saat)
Ara Sınav122
Final Sınavı122
Derse Katılım13339
Seminer155
Bireysel Çalışma10330
Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma144
Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma155
Okuma11333
TOPLAM İŞ YÜKÜ (saat)120
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10
ÖÇ15      4 3
ÖÇ25  3      
ÖÇ3 2       3
ÖÇ4      4   
ÖÇ5 2        
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek
 
Ege University, Bornova - İzmir / TURKEY • Phone: +90 232 311 10 10 • e-mail: intrec@mail.ege.edu.tr