Ders Öğretim Planı
Dersin KoduDersin AdıDersin TürüYılYarıyılAKTS
402002112015BİTKİ ANATOMİSİZorunlu244
Dersin Seviyesi
Lisans
Dersin Amacı
Bu dersin amacı, bitkilerdeki temel morfolojik ve anatomik yapının hücre, doku ve organ bazında tanıtılması. Bitki grupları arasındaki farklılıkların ortaya konulmasını sağlamaktır.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Prof.Dr. Nedret ŞENGONCA, Prof. Dr. Hatice DEMİRAY, Prof. Dr. Meliha GEMİCİ, Doç. Dr. Aylin Eşiz Dereboylu
Öğrenme Çıktıları
1Bitki anatomisinin temel kavramlarını öğrenebilme
2Bitki hücre doku ve organları arasında ilişki kurulmasını sağlayabilme
3Genel botanik, Bitki biyolojisi ve Bitki fizyolojisi konularına ait yaklaşımları, Bitki Anatomisi konuları ile ilişkilendirebilme
4Bitki Anatomisi kapsamındaki konuları güncel hayata uyarlayabilme
5Farklı bitki gruplarını anatomik olarak irdeleyebilme
6Farklı habitatlara adaptasyonlarına göre bitkileri anatomik yönden yorumlayabilme
Öğrenim Türü
Örgün Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
Yok
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
Yok
Dersin İçeriği
Hücre, organizma, ontogenez ve endosimbiyozis kuramları, Hücre anatomisi, hücre çeperi, primer ve sekonder çeperler, Hücre çeperi kalınlaşmaları, Basit, kenarlı ve yarı kenarlı geçitler, Şizogenik, lisigenik ve şizolisigenik intersellüler alanlar, Yüksek bitkilerde dokular (meristematik ve daimi dokular) ve özellikleri, Meristemlerin sitolojik özellikleri, Gelişme evrelerine göre meristemler, Bitkilerde bulundukları yere göre (kök, gövde ve yaprak) meristemler, Sekonder kalınlaşmada kambiyum ve periskl dokularının fonksiyonları, İnterkalar meristemler ve görevleri, Daimi (ergin = sürekli) dokular, Örtü veya dermal sistem, epidermis hücrelerinin yapısı ve fonksiyonları, Stomaların şekil, yapı ve bitkilerdeki fonksiyonları, Trikomlar (Salgı tüyleri ve Salgı özelliği olmayan tüyler), Lentisellerin (Kovucuklar) yapısı ve görevleri, Temel doku (parankima sistemi=özdek Doku) sisteminin yapı ve fonksiyonları, Temel parankima hücrelerinin işlevlerine göre sınıflandırılması (klorenkima, depo parankiması ve aerankima), Mekaniksel sistem (destek sağlayıcı dokular), Kollenkima dokusunun morfolojik, yapısal, fonksiyonel özellikleri ve tipleri (köşe, plak, laküner ve tubular kollenkima), Sklerankima dokusunun morfolojik, yapısal, fonksiyonel özellikleri, Absorpsiyon sistemi (emmede iş gören oluşum ve dokular), Kök anatomik yapısı, Gövde anatomik özellikleri, yaprak anatomik özellikleri
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
HaftaTeorikUygulamaLaboratuvar
1-Morfoloji ve Anatominin tanımı - Dış morfoloji ve iç morfoloji - Unisellular, pulurisellular yaşam, büyüme ve farklılaşma - Homolog organ , analog organ, divergensi ve konvergensi - Hücre, organizma, ontogenez ve endosimbiyozis kuramları Mikroskobun tanıtımı ve serbest hücre a- Mikroskobun tanıtımı - Hücre tanımı -Hücre çeperi, sitoplazma, nukleus, plastidler (kloroplast, kromoplast, levkoplast), mitokondri, vakuol gibi hücre organelleri hakkında bilgilendirme b- Serbest hücre ve hücre kısımlarının incelenmesi - Kloroplast incelenmesi Örnek: Ligustrum vulgare (kurtbağrı) - Kromoplast incelenmesi Örnek:Lycopersicon esculentum (domates)
2- Hücrenin genel yapısı -Protoplazmik olmayan ve Protoplazmik olan yapılar - Hücre şekil ve büyüklüğü - Hücrenin işlevleri -Hücre anatomisi, hücre çeperi, primer ve sekonder çeperler -Hücre çeperinin kimyasal bileşenleri Doku oluşturmuş hücreler ile ergastik maddelerden Rafid ve Drus’un yapısı a- Doku oluşturmuş hücreler Örnek: Allium cepa (soğan) b- Ergastik maddelerden Rafid ve Drus’un yapısı - Rafid yapısının incelenmesi Örnek: Impatiens sultani (cam güzeli) -Drus yapısının incelenmesi Örnek: Begonia sp. (begonya)
3- Çeper kalınlaşmaları; homojen ve heterojen çeper kalınlaşmaları - Basit, kenarlı ve yarı kenarlı geçitler - Şizogenik , lisigenik ve şizolisigenik intersellüler alanlar - Çeper büyüme tipleri (Gerilme, Multinet ve Mozaik tip) - Hücre çeperinin submikroskobik yapısı - Protoplazma (temel madde) ve sitoplazmanın genel özellikleri Örtü veya Dermal Sistem (Epidermis) -Epidermis ve kütinize çeperin incelenmesi Örnek: Clivia nobilis (zambak) -Epidermis ve kütikula kırışıklıklarının incelenmesi Örnek: Helleborus sp. (noel gülü) -Yüzeysel kesitte epidermis hücrelerinin incelenmesi Örnek: Cyperus sp. (japon şemsiyesi)
4- Hücre zarı (sıvı mozaik zar modeli) -Vakuol ve nükleusun genel özellikleri -Yüksek bitkilerde dokular (meristematik ve daimi dokular) ve özellikleri - Meristemlerin sitolojik özellikleri, Gelişme evrelerine göre meristemler -Bitkilerde bulundukları yere göre (kök, gövde ve yaprak) meristemler - Apikal (uç) meristemleri (Histogen ve Tunika-korpus kuramları) Periderm (Dış örtü tabakası) ve Lentisel (Kovucuk) a)Periderm -Fellogen(Mantar kambiyumu) - Fellem - Felloderm Örnek: Populus alba (kavak) b)Lentisel Örnek: Sambucus nigra (mürver)
5- Lateral (yanal) meristemler -Kambiyum dokusu hücre tiplerinin özellikleri ve görevleri -Sekonder kalınlaşmada kambiyum ve periskl dokularının fonksiyonları - İnterkalar meristemler ve görevleri -Meristematik dokuların kökenlerine göre sınıflandırılması (primer ve sokonder meristemler) ve fonksiyonları Destek Dokular 1. Kollenkima a) Köşe kollenkiması Örnek: Begonia (begonya) b)Plak kollenkiması Örnek: Sambucus nigra (mürver) 2. Sklerenkima a)Sklereidler (taş hücreleri) Örnek: Hoya carnosa (mum çiçeği) a)Sklerankimatik lifler Örnek: Cinchona sp. (kınakına)
6-Daimi (ergin = sürekli) dokular ve sınıflandırılması (örtü veya dermal, esasi doku, mekaniksel, absorpsiyon, sekresyon, hareket ve fotosentetik sistemleri; depo, iletici ve havalandırma parankimaları) -Örtü veya dermal sistem, epidermis hücrelerinin yapısı ve fonksiyonları -Kabuk ve ritidom tanımları Epidermisten Türevlenen Yapılar-(Tüyler) a- Basit örtü tüyü Örnek: Saintpaulia sp. (afrika menekşesi) b- Bileşik tüy Örnek: Verbascum sp. (sığır kuyruğu) c- Kalkan tüy Örnek: Olea sp. (zeytin) d- Salgı tüyü Örnek: Pelargonium sp. (ıtır) e- Savunucu tüy Örnek: Urtica sp. (ısırgan)
7-Dermal sisteme dahil oluşumlardan türevlenen özel yapılar (stomalar, tüyler ve lentiseller) -Stomaların şekil, yapı ve bitkilerdeki fonksiyonları -Hipostomatik yapraklar, epistomatik yapraklar ve amfistomatik yaprak tipleri -Farklı ekolojik koşullara adapte olmuş bitkilerde stoma tipleri (Kseromorf, higromorf ve Mezomorfik stomalar) -Stoma hücrelerinde genel açılıp kapanma mekanizmalarında anatonozis ve katatonizis olayları, Işık, Ca, K, absisikasit ve sitokininin rollerİ -Stoma hücrelerinin yapısındaki farklara sınıflandırılması (Minium tip stoma, Amarillis tip stoma: ve Gramineae tipi stoma), genel özellikleri ve açılıp kapanma mekanizmaları -Stoma hücrelerinin kendilerini kuşatan komşu hücrelere göre farklı stoma tipleri (anomositik veya düzensiz hücreli, anisositik veya eşit olmayan hücreli, parasitik veya parelel hücreli, diasitik veya çapraz hücreli, siklositik stoma vetetrasitik stoma tipleri) Epidermisten Türevlenen Yapılar-(Stomalar) A. Stomalar 1- Mnium tip stoma Örnek: Polypodium sp. 2- Amarillis tip stoma Örnek: Rhoeo discolor Hance. 3- Gramineae tip stoma Örnek: Cyperus sp. (japon şemsiyesi)
8Arasınav
9-Trikomlar (Salgı tüyleri ve Salgı özelliği olmayan tüyler) -Örtü tüyleri tek hücreli (Unisellular) veya çok hücreli (Multisellular) tüylerin, bitkilerdeki şekil yapı ve görevleri -Trikomların genel ve sıkça rastlanan tipleri ve şekilleri (Örtü tüyleri, Kalkan tüyleri, Salgı tüyleri, Su kabarcık veya kesecikleri, Kök emici tüyleri) -Lentisellerin (Kovucuklar) yapısı, bitkilerdeki yeri ve görevleri - Temel doku (parankima sistemi = özdek Doku) sisteminin yapı ve fonksiyonları -Temel parankima hücrelerinin işlevlerine göre sınıflandırılması (klorenkima, depo parankiması ve aerankima) Kök tüyleri Kök ve Anatomik Yapısı a- Monokotil kök Örnek: Iris sp. (süsen) b- Dikotil kök Örnek: Ranunculus sp. (Düğün çiçeği)
10-Mekaniksel sistem (destek sağlayıcı dokular) -Kollenkima dokusunun morfolojik, yapısal, fonksiyonel özellikleri ve tipleri (köşe, plak, laküner ve tubular kollenkima) -Sklerankima dokusunun morfolojik, yapısal, fonksiyonel özellikleri -Sklerankima hücreleri (brakisklereidler, makrosklereidler, osteosklereidler ve astrosklereidler) - Sklerankima lifleri (ksilem içindeki ksilem dışı sklerankimatik lifleri) Gövde ve Anatomik Yapısı a)Monokotil bitkilerde gövde anatomisi (Kapalı kolateral demet tipi) Örnek: Zea mays (mısır) b)Dikotil bitkilerde gövde anatomisi (Açık kolateral demet tipi) Sample: Aristolochia sp. c) Bikolateral iletim demeti Örnek: Cucurbita pepo (kabak)
11-Absorpsiyon sistemi (emmede iş gören oluşum ve dokular) -Kök emici tüyler, velamen radikum ve haustoryumların yapı ve görevleri -Ksilem dokusunu oluşturan hücreler (ksilem sklerankiması, ksilem parankiması, trake ve trakeid)) ve bu hücrelerin şekil yapı ve fonksiyonları -Floem dokusunu oluşturan hücreler (floem sklerankiması, floem parankiması, arkadaş hücreleri ve kalburlu borular) ve bu hücrelerin şekil yapı ve fonksiyonları -Salgı sistemi (salgı yapan doku ve oluşumlar) -Dış salgı bezleri (hidatodlar, salgı tüyleri, nektaryumlar) - İç salgı Bezleri (sizogenik iç salgı cepleri, lisigenik salgı bezleri, enzim depoları, salgı kanalları, reçine kanalları, süt boruları ve süt kanalları) Bitkilerde Odun Yapısı 1- Gymnosperm odunu Örnek: Pinus nigra (karaçam) 2- Angiosperm odunu Örnek: Tilia sp. (ıhlamur)
12-Hareket doku sistemi (hareket sağlayan doku ve oluşumlar) - Pasif hareket sağlayan dokular (Uçucu tüyler ve dokular, Kanatlar, Yüzme dokuları -Aktif hareket sağlayan dokular (Higroskopik hareket sağlayanlar, Kohezyon mekanizması ile hareket sağlayan yapılar) -Uyartı kabul edici dokular -Bitkilerde kök sistemi (primer, sekonder ve adventif kökler) -Kök anatomik yapısı (epiderma, korteks, endodermis, periskl, merkezi silindir, öz) -Yan köklerin gelişimi ve kökte vasküler doku Yaprak Anatomisi 1- Gymnosperm yaprağı Örnek: Pinus nigra (karaçam) 2- Angiosperm yaprağı (Bifasial yaprak) Örnek: Helleborus sp. (noel gülü, çöpleme)
13-Kökte sekonder kalınlaşma -Kökün görevleri ve köklerde Rhizobium bakterileri ve Mikoriza mantarlarının rolü -Hipokotil tipleri ve hipokotil durumuna göre bitkilerdeki çimlenme tipleri -Gövdenin karakteristik özellikleri -Gövdenin primer ve sekonder yapısı -Gövdede korteks ve merkezi silindir arasındaki sınır tabakalar Çiçek ve Anatomisi Örnek: Rosa sp. (gül) Örnek: Prunus sp. (erik)
14-Gövdede vasküler dokular -Gövdede sekonder büyüme ve Gövde tipleri (Gymnospermlerde, odunsu ve otsu dikotil gövdeler) -Gövdenin görevleri -Yaprak ve kısımları, yaprak tipleri -Yaprak ayasında damarlanma şekilleri -Genel yaprak anatomik yapısı Meyve ve Anatomisi Örnek: Triticum sp. (buğday)
15Bifasial, ekvifasial ve unifasial yaprak tipleri -Yaprakta vasküler dokular -Gymnosperm, Gramineae, Dikotil ve Su Bitkilerinin yaprak anatomik yapıları -Ortam koşullarına göre yaprak anatomik yapılarındaki değişimler - Yaprağın görevleri Laboratuar Sınavı
16Final Sınavı
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
Vardar, Y., Gemici, Y., Tort, Nedret, Gemici, M., Bitki Anatomisi Dersleri “Yüksek Bitkilerin Genel Yapısı” -I- Hücre ve Dokular, Ege Üniv. Basımevi, Bornova-İzmir, 2006. Evert, R.F. Esau’s Plant Anatomy. Wiley and Sons, Inc., Hoboken, New Jersey, Canada, (2006). Stahl-Biskup, E., Reichling, J., Anatomie und Histologie der Samenpflanzen. Deutscher Apotheker Verlag Stuttgart, (1998). Bozkurt, Y.A., Odun Anatomisi, İstanbul Üniversitesi Yayın No: 3652 Fakülte Yayın No: 415 ISBN 975-404-230-6, (1992).
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Etkinlikler ayrıntılı olarak "Değerlendirme" ve "İş Yükü Hesaplaması" bölümlerinde verilmiştir.
Değerlendirme
Yarıyıl (Yıl) İçi EtkinlikleriAdetDeğer
Ara Sınav180
Laboratuvar Sınavı120
TOPLAM100
Yarıyıl(Yıl) Sonu EtkinliklerAdetDeğer
Final Sınavı1100
TOPLAM100
Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri40
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri60
TOPLAM100
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Staj Durumu
Yok
İş Yükü Hesaplaması
EtkinliklerSayısıSüresi (saat)Toplam İş Yükü (saat)
Derse Katılım14228
Laboratuvar14228
Gözlem7321
Rapor Hazırlama236
Rapor Sunma236
Proje Hazırlama339
Seminer236
Bireysel Çalışma224
Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma11212
Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma11212
TOPLAM İŞ YÜKÜ (saat)132
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14
ÖÇ1              
ÖÇ2              
ÖÇ3              
ÖÇ4              
ÖÇ5              
ÖÇ6              
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek
 
Ege University, Bornova - İzmir / TURKEY • Phone: +90 232 311 10 10 • e-mail: intrec@mail.ege.edu.tr